Niektóre muzyczne skarby docierają do nas w surowej, niemal nieprzetworzonej formie, a ich niedoskonałości brzmieniowe są nierozerwalnie związane z historią ich powstania.

Ich prawdziwa wartość ujawnia się dopiero podczas uważnego słuchania. Takim skarbem są prywatne nagrania The Tiberi Tapes Johna Coltrane'a, które przez ponad sześć dekad pozostawały ukryte. Zarejestrowane w klubach Nowego Jorku i Filadelfii w przełomowym okresie artystycznych poszukiwań saksofonisty, dokumentują jego muzykę w momencie intensywnej przemiany, oferując bogactwo wykraczające poza ograniczenia techniczne nośnika.

The Tiberi Tapes owiane tajemnicą nagrania, od dawna były przedmiotem plotek i spekulacji w świecie jazzu. Rejestrowane od 1960 roku przez saksofonistę Franka Tiberiego, dokumentują Coltrane'a na scenie, poszukującego, eksperymentującego i rozwijającego swoją muzykę w czasie rzeczywistym. Teraz, w roku 100. rocznicy urodzin Coltrane'a nagrania wreszcie trafią do słuchaczy. Premiera The Tiberi Tapes 6 listopada 2026 roku będzie jednym z najważniejszych punktów całorocznych obchodów rocznicy COLTRANE 100.

Historia The Tiberi Tapes rozpoczyna się w momencie, gdy Coltrane umacniał swoją pozycję lidera zespołu i wkraczał w jeden z najważniejszych okresów rozwoju artystycznego w historii nowoczesnej muzyki. Tiberi, aktywnie działający w środowisku muzycznym Filadelfii, zafascynował się harmonicznym językiem Coltrane'a. Miał jego oficjalnie wydane nagrania, jednak coraz wyraźniej dostrzegał różnicę między tym, co słyszał na płytach, a Coltranem grającym na żywo w klubach. Swoboda bijąca z tych występów skłoniła go do jeszcze głębszego poznania jego muzyki.

„Miałem wszystkie jego płyty" – wspomina Tiberi w jednym z esejów przygotowanych do wydawnictwa przez cenionego historyka muzyki Ashley'a Kahna. „Dla mnie nie miały one nic wspólnego z tym poziomem gry i inspiracji, który pokazywał w klubie".

Latem 1960 roku Tiberi kupił przenośny magnetofon szpulowy Concertone TR-100 Transicorder z niewielkim mikrofonem pojemnościowym i zaczął zabierać go na występy Coltrane'a w Filadelfii i Nowym Jorku. Siedząc wśród publiczności, trzymał urządzenie w płóciennej torbie na kolanach, a mikrofon prowadził pod płaszczem, rejestrując zespół bezpośrednio lub za pośrednictwem pobliskiego głośnika. Korzystał z trzycalowych szpul, na których nie mieściły się niezwykle długie występy Coltrane'a, więc nauczył się wymieniać taśmy niemal po omacku, starając się zachować jak największą część każdego koncertu.

Nigdy nie zamierzał tworzyć profesjonalnych nagrań. Chciał się uczyć. „Moim głównym celem było nagrywanie go po to, żeby zdobywać wiedzę i poznawać wartości harmoniczne, dzięki czemu sam mógłbym naprawdę grać" – wspomina Tiberi. Po powrocie do domu nagrania stawały się materiałem do intensywnych studiów. Tiberi wracał do pomysłów Coltrane'a, dokonywał transkrypcji i wykorzystywał je we własnej grze, a z czasem także w pracy pedagogicznej.

* model rejestratora TR-100, z którego korzystał Frank Tiberi

W kolejnych latach nadal podążał za Coltrane'em z klubu do klubu, tworząc prywatne archiwum, w którego skład weszło ponad 80 szpul zawierających przeszło 26 godzin muzyki zarejestrowanej podczas kilkudziesięciu występów w Filadelfii i Nowym Jorku. Dokumentacja była często bardzo skąpa, ponieważ niektóre pudełka zawierały daty, inne nie miały informacji o miejscu koncertu, a tylko nieliczne wymieniały wszystkich występujących muzyków. Przez dziesięciolecia taśmy pozostawały w rękach Tiberiego, choć informacje o ich istnieniu krążyły pocztą pantoflową wśród saksofonistów, studentów, kolekcjonerów i wielbicieli Coltrane'a. Nieliczni muzycy mieli okazję ich posłuchać, przez co archiwum zyskało w środowisku jazzowym niemal mityczny status. Nie oznaczało to jednak, że pozostały tajemnicą. Teraz, po ponad sześciu dekadach, The Tiberi Tapes wreszcie pozwolą usłyszeć tę muzykę szerszej publiczności.

Okoliczności powstania nagrań są słyszalne w ich brzmieniu. Tiberi korzystał ze skromnego sprzętu i nagrywał w zatłoczonych klubach, skupiając się nie na jakości dźwięku, lecz na zachowaniu gry Coltrane'a. Saksofon i perkusja często wyłaniają się wyraźniej niż kontrabas czy niższe rejestry fortepianu. Jednak ocenianie tych taśm wyłącznie według standardów jakości nagrań oznaczałoby przeoczenie ich największej wartości: są niezwykle rzadkim dokumentem Coltrane'a tworzącego muzykę w środowisku, w którym rodziły się jego najbardziej inspirujące pomysły.

W rozmowie z krytykiem Ralphem Gleasonem w 1961 roku Coltrane sam zwracał uwagę na tę różnicę: „Ostatnio niektóre z najlepszych rzeczy wydarzyły się właśnie podczas grania na żywo". O występach w klubach mówił, że bardziej odpowiadało mu ich brzmienie niż to, co powstawało w studiu: „Może nie pod względem dźwięku czy jakości reprodukcji, ale jeśli chodzi o samo odczucie muzyki".

To właśnie to odczucie znajduje się na albumie The Tiberi Tapes. Jedenaście nagrań daje niezwykły wgląd w rozwój muzyczny Coltrane'a i nieustanną potrzebę poszukiwania, która definiowała jego występy. Album otwierają dwie wersje „Giant Steps", zarejestrowane w tempach 226 i 262 BPM. Na wydawnictwie znalazły się również „Thing in D Flat", „Lover", „West 42nd St.", „Impressions", niezatytułowana autorska kompozycja w tonacji f-moll, „Satellite", „Good Bait", „Resolution" oraz „It's Easy to Remember".

The Tiberi Tapes ukaże się 6 listopada 2026 roku w ramach obchodów 100. rocznicy urodzin Johna Coltrane'a, organizowanych przez Coltrane Estate i partnerów na całym świecie. Wydawnictwo jest jednym z najważniejszych punktów COLTRANE 100 - globalnej celebracji artysty, którego muzyka na zawsze zmieniła język, ambicje i znaczenie nowoczesnej muzyki.

The Tiberi Tapes to jednak coś więcej niż historyczny dokument. To możliwość spotkania z Coltrane'em w momencie, gdy dopiero stawał się artystą, którego znamy dzisiaj: pracującym nad muzycznymi możliwościami na oczach publiczności, przesuwającym granice znanego repertuaru i podążającym za pomysłami z wolnością, jaką można osiągnąć wyłącznie w danej chwili. Technologia, która pozwoliła zachować te momenty, była niedoskonała. Muzyka – wręcz przeciwnie.

Obchody COLTRANE 100 organizowane przez Impulse! Records obejmują również dwa specjalne wydawnictwa. Ekskluzywnym tytułem Verve Record Club dla członków klubu w listopadzie będzie Chasin' the Trane: Copenhagen 1962, dokumentujący John Coltrane Quartet w przełomowym momencie jego działalności. Wraz z McCoyem Tynerem, Jimmym Garrisonem i Elvinem Jonesem Coltrane znajdował się wówczas pomiędzy liryczną elegancją, która przyniosła mu szersze uznanie, a eksploracyjną energią, która rok wcześniej podzieliła krytyków i publiczność. Aby zostać członkiem w Verve Record Club kliknij tutaj.
Drugim wydawnictwem jest Essential John Coltrane, limitowana kolekcja 2LP celebrująca niezwykłe dziedzictwo Coltrane'a i ukazująca szerokie spektrum jego artystycznych poszukiwań. Od duchowej siły „A Love Supreme: Part I – Acknowledgement" i ponadczasowego piękna „In A Sentimental Mood" po przełomowe nagrania, takie jak „My Favorite Things", „Alabama", „Crescent" i „Impressions". Zestawiając najważniejsze momenty z różnych etapów kariery Coltrane'a, Essential John Coltrane tworzy wielowymiarowy portret artysty, który nieustannie przesuwał granice jazzu, a jego muzyka do dziś inspiruje kolejne pokolenia słuchaczy. Essential John Coltrane jest już dostępny tutaj.

THE TIBERI TAPES — TRACKLISTA

"Giant Steps" (226 BPM)
"Giant Steps" (262 BPM)
"Thing in D Flat"
"Lover"
"West 42nd St."
"Impressions"
"Untitled Original in F Minor"
"Satellite"
"Good Bait"
"Resolution"
"It's Easy to Remember"

John Coltrane (1926–1967) był jednym z przełomowych artystów w historii współczesnej muzyki. Saksofonista, kompozytor i lider zespołu o wyjątkowej wizji. Poszerzył możliwości ekspresji w jazzie, jednocześnie ustanawiając muzykę jako narzędzie duchowych poszukiwań i budowania więzi między ludźmi. Jego niepowtarzalne brzmienie i nieustanna ciekawość sprawiły, że znalazł się w centrum niemal każdej ważnej zmiany stylistycznej w jazzie w połowie XX wieku. W ciągu zaledwie jednej dekady niezwykle intensywnej twórczości wydał 25 albumów jako lider, tworząc genialny dorobek. Jego muzyka łączyła bluesa, bebop, jazz modalny i awangardę, wpływając na kolejne pokolenia muzyków z obszaru jazzu, rocka, hip-hopu, muzyki klasycznej i eksperymentalnej. Mimo niemal mitycznego kultu, jaki wzbudza jego twórczość, Coltrane podkreślał, że fundamentem artystycznej doskonałości są dyscyplina, pokora i codzienna praktyka. Od czasu jego śmierci znaczenie Coltrane'a tylko wzrosło. Jego nagrania są przechowywane przez Bibliotekę Kongresu i badane na całym świecie jako filary amerykańskiej muzyki. Wśród jego nagród znajdują się m.in. specjalne wyróżnienie Nagrody Pulitzera, nagroda Grammy® za całokształt twórczości, liczne wprowadzenia do Grammy Hall of Fame oraz amerykański znaczek pocztowy upamiętniający jego postać. John Coltrane pozostaje symbolem artystycznej odwagi i duchowej wizji, a jego muzyka wciąż przemawia do słuchaczy na całym świecie.